Khi lịch sử bước ra từ màn ảnh

Như tại một buổi công chiếu ở Hà Nội, nhiều khán giả có mặt từ sớm, xếp hàng nhận vé xem “Đừng đốt” - tác phẩm của đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh. Trong bóng tối của rạp chiếu, những câu chuyện tưởng như đã lùi xa hàng chục năm lại hiện lên gần gũi qua ánh mắt, số phận và những lựa chọn của con người trong chiến tranh.

Một khán giả trẻ - chị Phương Linh chia sẻ với Báo Lao Động rằng: “Sau khi xem phim, mình hiểu rõ hơn về sự vất vả, khốc liệt của thời chiến. Bên cạnh đó, mình thấy rất đồng cảm với những nỗi niềm riêng của nhân vật trong phim. Từ đó, mình thêm trân trọng cuộc sống hòa bình hiện nay, đồng thời có thêm nhiều kiến thức lịch sử hữu ích để lan tỏa".

Chính khả năng chạm đến cảm xúc giúp điện ảnh trở thành một con đường đặc biệt để giáo dục lòng yêu nước. Tình cảm ấy được nuôi dưỡng khi mỗi người hiểu đất nước mình đã đi qua những gì, cuộc sống bình yên hôm nay phải đánh đổi bằng những mất mát nào và vì sao độc lập, tự do luôn là những giá trị thiêng liêng.

Một bài học lịch sử có thể cung cấp kiến thức. Nhưng một thước phim chân thực có thể khiến người xem xúc động, day dứt và tự đặt mình vào hoàn cảnh của những người đi trước.

Người trẻ có thể chưa từng nghe tiếng bom, chưa từng sống qua những năm tháng chiến tranh, nhưng qua điện ảnh, họ có thể cảm nhận được sự mong manh của sự sống, nỗi đau của chia lìa và sức mạnh tinh thần của những con người bình dị.

Với khán giả hôm nay, khi hiểu rằng những người lính từng ra trận cũng có gia đình, ước mơ và tình yêu; rằng họ không sinh ra để trở thành anh hùng nhưng đã lựa chọn trách nhiệm trước Tổ quốc, lịch sử sẽ không còn xa cách. Sự hy sinh khi ấy không phải một khái niệm lớn lao, trừu tượng mà trở thành câu chuyện của những con người bằng xương, bằng thịt.

Đó là lúc lòng biết ơn được hình thành tự nhiên, không áp đặt. Giá trị của những thước phim lịch sử vì thế không chỉ nằm ở việc tái hiện quá khứ. Quan trọng hơn, chúng giúp người xem hiểu rõ hơn giá trị của hiện tại.

Nhìn lại những mất mát của chiến tranh để trân trọng hòa bình không phải nhằm giữ người trẻ trong nỗi đau của quá khứ. Trái lại, đó là cách tạo nên ý thức trách nhiệm đối với tương lai.

Thế hệ trước đã chiến đấu để giành và giữ độc lập. Thế hệ hôm nay phải làm gì để đất nước phát triển, để những hy sinh ấy không trở nên vô nghĩa?

Câu hỏi đó chính là điểm gặp gỡ giữa lòng yêu nước và khát vọng kiến tạo tương lai.

Trong thời chiến, lòng yêu nước được thể hiện bằng việc sẵn sàng ra trận, chấp nhận hy sinh để bảo vệ Tổ quốc. Trong thời bình, lòng yêu nước cần được thể hiện bằng học tập, lao động, sáng tạo, sống có trách nhiệm và đóng góp cho cộng đồng.

Người trẻ hôm nay không phải cầm súng ra chiến trường, nhưng phải đối mặt với những thử thách khác: Nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh tri thức, biến đổi công nghệ, những tác động phức tạp của môi trường số và yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực.

Một người trẻ nghiên cứu được công nghệ mới, một công nhân có sáng kiến nâng cao năng suất, một giáo viên tận tâm với học sinh, một bác sĩ hết lòng cứu chữa người bệnh hay một nghệ sĩ tạo ra tác phẩm có giá trị đều đang tiếp nối tinh thần phụng sự của các thế hệ cha anh.

Khát vọng kiến tạo tương lai không nhất thiết bắt đầu từ những điều phi thường. Nó có thể bắt đầu từ thái độ không bằng lòng với sự trì trệ, từ mong muốn làm công việc hôm nay tốt hơn hôm qua, từ ý thức đặt lợi ích chung bên cạnh lợi ích cá nhân.

Bên cạnh đầu tư sản xuất, việc đưa phim đến với công chúng cũng đặc biệt quan trọng. Sự tham gia của các hệ thống rạp thương mại trong Tuần phim đã mở rộng cơ hội để nhiều tầng lớp khán giả tiếp cận tác phẩm lịch sử. Việc những bộ phim được chiếu trên màn ảnh rộng, trong không gian điện ảnh đúng nghĩa, cũng tạo ra trải nghiệm cảm xúc mạnh hơn.

Phim lịch sử cần được đưa nhiều hơn, chiếu miễn phí thường xuyên hơn tới trường học, khu công nghiệp, địa phương, không gian văn hóa và các nền tảng số. Sau mỗi suất chiếu có thể tổ chức giao lưu với đạo diễn, nhà nghiên cứu, nhân chứng lịch sử hoặc người trẻ để câu chuyện trên màn ảnh được nối dài bằng đối thoại.

Cũng cần bảo quản, phục chế và số hóa những tác phẩm có giá trị. Chất lượng hình ảnh cũ có thể tạo nên nét chân thật riêng, như một khán giả tại Hà Nội nhận xét, nhưng việc phục chế tốt sẽ giúp các bộ phim tiếp cận thuận lợi hơn với thế hệ mới.

Nếu một người trẻ bước ra khỏi rạp với lòng biết ơn sâu sắc hơn, ý thức rõ hơn về giá trị của hòa bình và mong muốn làm điều có ích cho đất nước, bộ phim đã hoàn thành một sứ mệnh lớn. Đó là nối ký ức với hiện tại, biến lòng yêu nước thành hành động và biến sự tri ân thành khát vọng kiến tạo tương lai.