Từ những cuộn phim nằm im trong kho lưu trữ, di sản điện ảnh Việt Nam đang từng bước dịch chuyển vào không gian số, nơi ký ức được mở ra, kết nối với đời sống đương đại.
Kho phim Việt đến với khán giả
Mới đây, kênh YouTube “Kho phim Việt - Cục Điện ảnh” đã ra mắt, trở thành điểm hẹn đáng chú ý trên không gian số khi đăng tải miễn phí các tác phẩm điện ảnh kinh điển, phim tài liệu quý và phim Việt Nam đương đại.
Kênh do Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC thực hiện, hướng tới lưu trữ, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử qua từng thước phim, phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật trọn vẹn của khán giả. Các bộ phim được phát hành đều đặn vào 9 giờ và 19 giờ hàng ngày.
Kênh YouTube “Kho phim Việt - Cục Điện ảnh” hướng tới lưu trữ, bảo tồn và lan tỏa các thước phim giá trị trên không gian số
Sau hơn 2 tháng, kênh đã thu hút hơn 4,5 nghìn người đăng ký, đăng tải hơn 100 video và đạt hơn 1 triệu lượt xem. Các bộ phim được giới thiệu theo nhiều chuyên đề phong phú: từ phim đoạt giải xuất sắc nhất trong lịch sử điện ảnh Việt Nam - tuyển tập những bộ phim thắng giải Bông sen vàng, Cánh diều vàng, giải thưởng quốc tế; phim tài liệu và ký ức; điện ảnh Việt Nam đương đại - các bộ phim Nhà nước đặt hàng gần đây; phim hoạt hình…
Khán giả có thể dễ dàng tiếp cận những bộ phim đã in dấu ấn trong ký ức nhiều thế hệ như: Con chim vành khuyên, Sao tháng Tám, Hà Nội mùa đông năm 46, Hà Nội 12 ngày đêm, Vợ chồng A Phủ, Vĩ tuyến 17 ngày và đêm… đến các phim gần đây như: Mùi cỏ cháy, Sống cùng lịch sử, Bình minh đỏ, Truyền thuyết Quán Tiên, Đào, phở và piano…
Kho phim Việt trên không gian số góp phần đưa các tác phẩm điện ảnh giá trị đến đông đảo công chúng. Ảnh minh họa
Trong nhiều thập niên, phần lớn di sản điện ảnh Việt Nam, đặc biệt là các phim truyện kinh điển và phim tài liệu lịch sử, chủ yếu được lưu giữ trong hệ thống kho lưu trữ chuyên biệt. Việc tiếp cận những tác phẩm này thường chỉ diễn ra hạn chế, thông qua các tuần phim kỷ niệm hoặc những sự kiện chính trị - văn hóa quy mô lớn. Điều này giúp bảo đảm an toàn cho các tác phẩm điện ảnh, nhưng đồng thời cũng tạo ra khoảng cách nhất định giữa di sản và công chúng, nhất là với thế hệ trẻ, nhóm khán giả đang định hình thói quen thưởng thức nội dung trên các nền tảng số.
Việc “mở kho” phim Việt trên nền tảng số, đồng thời đăng tải các video ngắn và nội dung giới thiệu phim trên trang Facebook cùng tên, là những thử nghiệm ban đầu nhằm đưa các tác phẩm điện ảnh giá trị trở lại đời sống.
Lan tỏa giá trị di sản điện ảnh
Ở góc độ lưu trữ, quy mô của di sản điện ảnh Việt Nam rất lớn. Riêng Viện Phim Việt Nam hiện có khoảng 80.000 cuốn phim nhựa cùng hàng loạt băng, đĩa với nhiều định dạng khác nhau, gồm phim truyện, phim tài liệu, thời sự, hoạt hình và tư liệu về các sự kiện trọng đại của đất nước. Đó là chưa kể các kho lưu trữ phim của Điện ảnh Quân đội và nhiều cơ quan khác. Đây là “kho ký ức” đồ sộ, phản ánh hành trình lịch sử bằng hình ảnh động.
Tuy nhiên, kho lưu trữ ấy, dù lớn đến đâu, cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được khai thác và lan tỏa. Nếu không, nó vẫn chỉ là “ký ức ngủ yên”. Không gian số giúp những giá trị ấy được đánh thức và đến với đông đảo công chúng hôm nay.
Trước đó, đã có những thử nghiệm đưa các tác phẩm điện ảnh Việt Nam lên nền tảng trực tuyến, nhưng gặp vướng mắc về vấn đề bản quyền. Sự ra đời của một kênh chính thống sẽ từng bước tháo gỡ những rào cản, thiết lập một nền tảng có khả năng vận hành lâu dài.
Cùng với bảo tồn, lan tỏa phim trên không gian số góp phần phát huy giá trị di sản điện ảnh Việt Nam. Ảnh: Th. Nguyên
Từ góc nhìn của giới chuyên môn, PGS. TS. Đỗ Lệnh Hùng Tú, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam nhấn mạnh rằng, việc lưu trữ, khai thác và phổ biến phim trong thời đại công nghệ 4.0 đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Biết bao hình ảnh tư liệu, đặc biệt là hình ảnh chiến tranh có được đến nay đã từng phải trả bằng xương máu và sự hy sinh của các thế hệ cha, anh đi trước. Vì thế, việc đưa các thước phim đến với công chúng giúp lan tỏa giá trị, cũng là một hình thức tri ân lịch sử.
Theo ThS. Huỳnh Công Khôi Nguyên, Giám đốc Nhà Văn hóa Điện ảnh tại TP. Hồ Chí Minh, Viện Phim Việt Nam, việc phổ biến tư liệu điện ảnh nói chung, phim truyện chiến tranh cách mạng Việt Nam nói riêng cần có những điều chỉnh để thích nghi trước “cơn bão” công nghệ thời đại 4.0. Thông qua việc xây dựng các kênh thông tin điện tử chuyên biệt, phân loại hệ thống danh mục tư liệu hình ảnh động, phim… một cách khoa học, công chúng trên toàn cầu sẽ dễ dàng tiếp cận với phim, tư liệu điện ảnh chiến tranh cách mạng Việt Nam chỉ bằng một cú nhấp chuột.
Định hướng này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh “xây dựng và vận hành nền tảng văn hóa số toàn dân”, “số hóa toàn diện di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao”; xây dựng thiết chế "văn hóa số" thân thiện với mọi lứa tuổi... Điện ảnh, với đặc trưng là nghệ thuật của hình ảnh động, trở thành một phần không thể thiếu của hệ sinh thái đó.
Việc đưa di sản điện ảnh vào không gian số sẽ góp phần khơi dậy các giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc bằng cách tái hiện sinh động những lát cắt đời sống, phong tục và tâm thế xã hội qua từng thời kỳ. Khi được tiếp cận rộng rãi, các thước phim trở thành nguồn tư liệu mở, cho phép công chúng đối chiếu, diễn giải và nhận diện lại những giá trị từng bị lãng quên. Qua quá trình đó, ký ức tập thể được củng cố, bản sắc văn hóa được làm rõ, đồng thời cung cấp chất liệu cho sáng tạo đương đại.
