Bài toán kinh tế ở công nghiệp văn hóa 2025: Cú bẻ lái nghìn tỉ của điện ảnh Việt

Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Lao Động về công nghiệp văn hóa, Tiến sĩ Võ Trí Thành - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) và hiện là Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) - cho rằng, đã và đang có những thay đổi rất lớn về nhận thức, đánh giá vai trò của kinh tế sáng tạo trong công nghiệp văn hóa.Ngày 14.11.2025, Thủ tướng đã ký Quyết định số 2486/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.Việc phê duyệt Chiến lược lần này thể hiện quyết tâm cao trong phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần nâng cao sức cạnh tranh, quảng bá hình ảnh đất nước và thúc đẩy phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

“Khái niệm về công nghiệp văn hóa - kinh tế sáng tạo đang có những chuyển dịch mạnh mẽ, chúng ta thấy rõ hơn ý nghĩa, vai trò của công nghiệp văn hóa như: phát huy được bản sắc, di sản, truyền thống, năng lực và tố chất con người Việt Nam (khéo léo, sáng tạo, tinh tế…).Từ sự thay đổi về tư duy bắt đầu dẫn đến những thay đổi về chính sách. Tôi cho rằng, đang có sự cộng hưởng lớn từ quyết tâm của giới nghệ thuật, khán giả, và những điều này lại tương thích với góc nhìn về phát triển, về chính sách mới của Đảng và Nhà nước. Chắc chắn, khi những yếu tố này gặp nhau, sẽ tạo nên sự bùng nổ, những cú bứt phá mạnh mẽ” - Tiến sĩ Võ Trí Thành phân tích.

Điện ảnh - Ngành công nghiệp kiếm tiền khổng lồ

Trong Quyết định số 2486/QĐ-TTg do Thủ tướng ký ngày 14.11.2025 đã xác định 10 ngành chủ lực của công nghiệp văn hóa tính đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045. Trong 10 ngành này, có 6 ngành trọng tâm được ưu tiên là: Điện ảnh, Nghệ thuật Biểu diễn, Phần mềm và trò chơi giải trí, Quảng cáo, Thủ công mỹ nghệ và Du lịch văn hóa. Như vậy, “Điện ảnh” luôn nằm trong những ngành mang tính chiến lược bậc nhất của công nghiệp văn hóa.

Nhiều quốc gia trên thế giới đã cho thấy, họ biến điện ảnh thành “cỗ máy kiếm tiền” cho GDP đầy hiệu quả.Theo thống kê của Deadline, doanh thu phòng vé Mỹ năm 2024 đạt khoảng 8,7 tỉ USD. Dù đang rơi vào giai đoạn trầm lắng, lối làm phim quẩn quanh, cũ mòn về đề tài, kịch bản - Mỹ vẫn cho thấy lợi nhuận kinh tế khổng lồ từ phim ảnh.Tại châu Á, Hàn Quốc vươn lên thành một “thế lực”. Họ không chỉ kiếm tiền từ doanh thu nội địa, còn biến phim Hàn thành một mặt hàng xuất khẩu. Phim Hàn như làn sóng mạnh mẽ, “tấn công” khắp các rạp quốc tế, các nền tảng chiếu phim trực tuyến. Trên nền tảng Netflix, phim nói tiếng Hàn luôn đứng đầu trong danh sách những bộ phim được xem nhiều nhất toàn cầu.

Vượt khỏi ranh giới một tác phẩm nghệ thuật, phim Hàn góp phần quảng bá rộng khắp văn hóa Hàn, hình ảnh quốc gia, tạo thương hiệu cho Hàn Quốc trên nhiều lĩnh vực trong “hệ sinh thái” của điện ảnh. Điện ảnh Hàn Quốc đã giúp quốc gia này trở thành một trong những ngành kinh tế phát triển nhanh bậc nhất châu Á chính là nhờ đã phát huy tối đa “hệ sinh thái” xoay quanh phim Hàn. Nhờ có phim Hàn, các dòng xe ô tô, xe máy đến điện thoại Samsung, thời trang, mỹ phẩm... của Hàn Quốc được lan tỏa thương hiệu, xuất khẩu rộng khắp.

Cú bẻ lái nghìn tỷ

Tiềm năng kinh tế lớn của ngành điện ảnh được nhìn thấy rõ nét hơn bao giờ hết khi năm 2025, phim Việt có những bước chuyển mình chưa từng có.Theo số liệu thống kê của Box Office Vietnam, tính đến cuối tháng 9.2025, tổng doanh thu phim Việt đạt hơn 3.100 tỉ đồng, vượt xa cùng kỳ năm trước và báo hiệu một năm “bội thu” cho phòng vé. Giới chuyên gia dự đoán, tính đến cuối năm 2025, tổng doanh thu phim Việt có thể đạt tới 4.000 tỉ đồng.Trước đó, vào năm 2024, tổng doanh thu phim Việt khoảng 1.900 tỉ đồng, năm 2023 - con số này là 1.500 tỉ đồng.Thời điểm 2023-2024, thị trường phim Việt được chia miếng bánh thị phần thành công thức, “Trấn Thành, Lý Hải và phần còn lại”.Để thấy, chỉ cách đây 1 năm, thị trường phim Việt phụ thuộc rất lớn vào những tên tuổi ăn khách như Lý Hải, Trấn Thành. Năm 2023, Trấn Thành có “Nhà bà Nữ” đạt doanh thu 475 tỉ đồng, Lý Hải có “Lật mặt 6: Tấm vé định mệnh” đạt 273 tỉ đồng - chỉ 2 tên tuổi này đã chiếm một nửa tổng doanh thu phim Việt (1.500 tỉ đồng).

Cũng như thế, năm 2024, Trấn Thành có “Mai” đoạt doanh thu 551 tỉ đồng, Lý Hải có “Lật mặt 7: Một điều ước” đạt 482 tỉ đồng, 2 đạo diễn ăn khách đã chiếm quá nửa tổng doanh thu phim Việt 2024 là 1.900 tỉ đồng.Năm 2025, thị trường phim Việt đã có những “cú bẻ lái” không ngờ. Công thức “Trấn Thành, Lý Hải và phần còn lại” bị phá vỡ, khi hàng loạt phim liên tiếp đoạt doanh thu cao khi ra rạp, đỉnh điểm trong đó có “Mưa đỏ” cán mốc doanh thu lịch sử 714 tỉ đồng. Ngoài “Mưa đỏ”, nhiều phim đoạt doanh thu hơn 200 - 300 tỉ đồng như: Bộ tứ báo thủ, Nhà gia tiên, Nụ hôn bạc tỷ, Tử chiến trên không, Thám tử Kiên...

Lối làm ăn “mùa vụ” của phim Việt cũng đã được thay đổi. Nếu như trước đây, lịch ra rạp của phim Việt phụ thuộc hoàn toàn vào các đợt nghỉ lễ lớn trong năm như Tết Nguyên đán, chuỗi ngày nghỉ 30.4-1.5, chuỗi ngày nghỉ Quốc khánh... Năm 2025, phim Việt được sản xuất nhiều hơn về số lượng, tốt hơn về chất lượng, đa dạng đề tài, và ra rạp với tần suất liên tục, không còn phụ thuộc vào “mùa vụ”.

Phân tích về sự thay đổi, biến động ở thị trường phim Việt 2025, nhà phê bình Nguyễn Phong Việt đánh giá, đó là sự phát triển tất yếu của một nền điện ảnh chuyên nghiệp hóa, công nghiệp hóa. “Phim Việt cần được sản xuất nhiều hơn, chất lượng tốt hơn, ra rạp liên tục, và đoạt doanh thu cao. Đó là những yếu tố tiên quyết để phát triển công nghiệp điện ảnh. Tôi đã nhìn thấy những dấu hiệu tích cực, và cả những dự án bùng nổ mang lại cơ hội chuyển mình cho phim Việt trong năm 2025” - nhà phê bình Phong Việt nhận định.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho rằng: “Phim Việt đã đến lúc cần thay đổi trong cách thức sản xuất, quảng bá, vận hành và ra rạp. Chính các nhà làm phim cũng phải thay đổi về tư duy. Đã qua thời các nhà sản xuất mang ra rạp những thứ họ muốn, bây giờ, các nhà làm phim cần phải mang ra rạp những thứ khán giả cần. Để điện ảnh phát triển, nhà làm phim phải tiếp cận được thị hiếu khán giả”.

Năm 2025, bộ phim “Mưa đỏ” tạo cơn sốt chưa từng có. Phim xô đổ mọi kỷ lục doanh thu, cán đích hơn 700 tỉ đồng. Trong suốt thời gian ra rạp, “Mưa đỏ” liên tục cháy vé. Giới phê bình nhận định, kịch bản lấy cảm hứng từ cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 của “Mưa đỏ” đã chạm đến trái tim hàng triệu khán giả.Phim chiến tranh xưa nay vẫn bị xếp vào dòng phim kén khán giả, liên tục thua lỗ, không bán được vé. Năm 2025, cùng với “Mưa đỏ”, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” - những dự án được đầu tư nghiêm túc, công phu đã kéo được hàng triệu khán giả ra rạp.Nhờ có sự bứt phá của hàng loạt dự án phim chất lượng, đề tài khai thác góc mới như Mưa đỏ, Tử chiến trên không, Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối, đến các phim giải trí có kịch bản được khen ngợi như Thám tử Kiên, Truy tìm long diên hương... Phim Việt đã có “cú bẻ lái nghìn tỉ” với tổng doanh thu phim Việt bứt phá chưa từng có.

Câu hỏi đặt ra, từ sự chuyển mình mạnh mẽ năm 2025, phim Việt sẽ cần những gì để có thêm bước tiến trong năm 2026, tầm nhìn đến 2030?

Diễn viên Hứa Vĩ Văn cho rằng, “Phim Việt đang rất thiếu những kịch bản hay, đề tài mới lạ. Cả năm trời, có khi tôi chỉ ưng được một kịch bản. Là diễn viên, tôi luôn ao ước được đóng phim nhiều hơn, nhận được nhiều kịch bản chất lượng. Thế nhưng, rõ ràng, đội ngũ biên kịch hiện tại còn rất mỏng, ít ý tưởng mới mẻ. Chúng ta cần đầu tư nhiều hơn cho việc đào tạo, xây dựng một đội ngũ biên kịch giỏi, giàu ý tưởng - như cách Hàn Quốc từng đưa biên kịch của họ đi học tại Mỹ”.

Đạo diễn Bùi Tuấn Dũng đồng quan điểm, anh cho rằng, đội ngũ biên kịch, và cả đạo diễn, diễn viên Việt Nam cần được đào tạo, xây dựng lực lượng hùng hậu hơn. Bên cạnh đó, sự quan tâm của nhà nước cũng cần được hiện thực rõ nét, cụ thể hơn bằng các chính sách, cơ chế hỗ trợ, ưu tiên cho phát triển điện ảnh, từ việc kiểm duyệt phim, đến kêu gọi nguồn đầu tư, xây dựng phim trường... cho điện ảnh Việt Nam.

Nếu âm nhạc đang thu hút các tập đoàn kinh tế, ngân hàng lớn đầu tư, điện ảnh cũng cần những nguồn lực tài chính mạnh như thế.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho rằng: “Cần tạo sự phát triển bền vững cho điện ảnh Việt Nam, gắn sự phát triển của công nghiệp điện ảnh với các ngành dịch vụ, kinh tế địa phương, đặc biệt là du lịch. Cần kêu gọi các nguồn đầu tư từ nhiều lĩnh vực, các doanh nghiệp được quảng bá qua phim ảnh, trong khi, phim ảnh cũng nâng tầm chất lượng nhờ có được đầu tư tài chính hợp lý”.

Những kịch bản, câu chuyện khai thác tình yêu nước, niềm tự hào dân tộc, vẻ đẹp bản sắc văn hóa... đang được khán giả yêu thích. Để kéo được khán giả tới rạp, theo đạo diễn Hàm Trần phim "Tử chiến trên không" hãy khơi gợi niềm tự hào, tình yêu từ chính những câu chuyện lịch sử, về anh hùng của đất Việt. Việc bảo vệ bản quyền, quản lý các nền tảng phim lậu đang tràn lan, để các nhà sản xuất yên tâm khi đưa phim ra rạp cũng cần được giải quyết sớm. Phát triển điện ảnh từ văn hóa quốc gia để trở thành ngành công nghiệp làm nên thương hiệu quốc gia - là lời giải cho bài toán kinh tế trong phim ảnh. Phía trước của điện ảnh Việt còn cả bầu trời - ở đó mở ra cơ hội, mở ra chân trời mới, nhưng cũng đầy thách thức cho các nhà làm phim trước kỷ nguyên mới.

Nguồn: laodong.vn