Để vươn ra “biển lớn”, điện ảnh Việt Nam cần hành trình chắt chiu nhiều năm. Quá trình hội nhập quốc tế đòi hỏi sự đầu tư bền bỉ, từ việc tìm kiếm, ươm mầm tài năng trẻ, đến gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá Việt – yếu tố tạo nên sự khác biệt, mới lạ và sức hút tại các liên hoan phim quốc tế.
Trong hơn một thập kỷ trở lại đây, điện ảnh Việt Nam chứng kiến những chuyển động mạnh mẽ cả về quy mô sản xuất, chất lượng nghệ thuật, lẫn mức độ hiện diện tại các sân chơi quốc tế.
Từ chỗ chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, nhiều bộ phim Việt đã từng bước vượt ra khỏi biên giới quốc gia, tham gia các liên hoan phim uy tín, tiếp cận khán giả toàn cầu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành công nghiệp điện ảnh thế giới. Xu hướng hội nhập quốc tế không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đang trở thành một hướng đi tất yếu của điện ảnh Việt Nam, trong bối cảnh toàn cầu hóa văn hóa và sáng tạo.
Điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực văn hóa – sáng tạo, trong đó, điện ảnh là một trong những ngành chịu ảnh hưởng rõ nét.
Sự phát triển của các nền tảng chiếu phim xuyên biên giới, các quỹ điện ảnh quốc tế, liên hoan phim và thị trường phim toàn cầu đã dần xóa nhòa ranh giới giữa điện ảnh của các quốc gia. Trong bối cảnh đó, điện ảnh Việt Nam không thể đứng ngoài dòng chảy chung.
Từ sau giai đoạn Đổi mới, điện ảnh Việt từng bước tiếp cận với mô hình sản xuất thị trường, học hỏi cách làm phim hiện đại và mở rộng giao lưu với các nền điện ảnh trong khu vực và thế giới. Đặc biệt, từ khoảng năm 2015 trở lại đây, khi thị trường rạp chiếu trong nước phát triển mạnh và đội ngũ làm phim ngày càng chuyên nghiệp, điện ảnh Việt bắt đầu có điều kiện thuận lợi hơn để tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế một cách bài bản.
Mô hình máy bay được dựng làm bối cảnh chính trong phim “Tử chiến trên không”. Bộ phim đã sử dụng hơn 60 cảnh kỹ xảo, dựng mô hình máy bay 1:1, chi phí 2 tỷ đồng. (Ảnh: ĐPCC)
Một đội ngũ nhân lực dồi dào được đào tạo bài bản và hoạt động lâu năm tại nước ngoài được bổ sung vào thị trường điện ảnh Việt. Trong đó, phải kể đến sự tham gia của các đạo diễn, diễn viên, các nhà làm phim như Trần Anh Hùng, Hồ Quang Minh, Nguyễn Võ Nghiêm Minh, Charlie Nguyễn, Victor Vũ, Johnny Trí Nguyễn, Ngô Thanh Vân, Dustin Nguyễn, Kathy Uyên…
Lực lượng bổ sung vào danh sách cá nhà làm phim Việt Nam đã mang đến những tư duy làm phim mới, phương pháp phim sản xuất hiện đại và cách tiếp cận thị trường mang tính quốc tế, góp phần làm thay đổi diện mạo điện ảnh Việt trong giai đoạn đương đại.
Song song với yếu tố con người, việc vận dụng các thành tựu công nghệ, đặc biệt là kỹ xảo điện ảnh và công nghệ hậu kỳ hiện đại, đã giúp phim Việt mở rộng không gian sáng tạo. Đơn cử như, những đại cảnh chiến tranh, cảnh hành động quy mô lớn hay giao chiến trên không – vốn trước đây là thách thức lớn về chi phí, nay có thể được thực hiện hiệu quả hơn, với chi phí hợp lý nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh và cảm xúc điện ảnh.
Sự kết hợp giữa nguồn nhân lực quốc tế, công nghệ hiện đại và truyền thông số đang giúp điện ảnh Việt Nam từng bước thích ứng với môi trường toàn cầu hóa, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng trong và ngoài nước.
Sự hiện diện ngày càng rõ nét tại các “sân chơi” điện ảnh liên hoan phim quốc tế
Một trong những chỉ dấu rõ ràng nhất của xu hướng hội nhập là việc phim Việt Nam ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn tại các liên hoan phim quốc tế uy tín. Nhiều tác phẩm của các đạo diễn Việt đã được lựa chọn trình chiếu, tranh giải hoặc tham gia các hạng mục song song tại Cannes, Berlin, Venice, Busan, Tokyo… Đồng thời, với sự chủ động trong hoạt động quảng bá điện ảnh, Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA) đã tham gia giới thiệu điện ảnh Việt, trình chiếu các bộ phim cũng như quảng bá bối cảnh quay phim hấp dẫn của Việt Nam tới bạn bè quốc tế tại các Liên hoan phim kể trên.
Các bộ phim như Bi, đừng sợ!, Cha và con và…, Ròm, Bên trong vỏ kén vàng, Tro tàn rực rỡ hay gần đây là Mưa đỏ không chỉ tạo được tiếng vang trong nước mà còn ghi dấu ấn ở các sự kiện điện ảnh quốc tế.
Việc được lựa chọn trình chiếu tại các liên hoan phim hay sự kiện quốc tế không chỉ là sự ghi nhận về mặt nghệ thuật, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận nhà phát hành, nhà đầu tư, quỹ hỗ trợ và truyền thông quốc tế.
Đạo diễn, diễn viên “Mưa đỏ” ở buổi công chiếu bộ phim tại Tuần lễ Điện ảnh Việt Nam ở Paris - Hành trình Ánh sáng (Vietnam Cinéma – Itinéraire de Lumière).
Thông qua các liên hoan phim, điện ảnh Việt Nam từng bước khẳng định rằng mình không chỉ có khả năng sản xuất phim thương mại cho thị trường nội địa, mà còn có những tác phẩm mang giá trị nghệ thuật, phản ánh chiều sâu văn hóa và xã hội Việt Nam theo ngôn ngữ điện ảnh phổ quát.
Hợp tác quốc tế – động lực quan trọng cho phát triển bền vững
Bên cạnh việc tham gia các liên hoan phim, hợp tác sản xuất quốc tế đang trở thành một xu hướng ngày càng rõ nét của điện ảnh Việt Nam. Nhiều dự án phim Việt được thực hiện dưới hình thức đồng sản xuất với các đối tác đến từ Hàn Quốc, Pháp, Đức, Nhật Bản, Singapore hay các quốc gia trong khu vực ASEAN.
Hợp tác quốc tế mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết là cơ hội tiếp cận nguồn vốn đa dạng thông qua các quỹ điện ảnh, chương trình hỗ trợ phát triển dự án, chợ dự án và thị trường phim quốc tế.
Bên cạnh đó, các nhà làm phim Việt có điều kiện học hỏi kinh nghiệm sản xuất, quản lý dự án, phát hành và tiếp thị phim theo chuẩn quốc tế.
Quan trọng hơn, hợp tác quốc tế giúp phim Việt mở rộng khả năng tiếp cận khán giả toàn cầu ngay từ khâu phát triển kịch bản, lựa chọn đề tài và ngôn ngữ thể hiện. Những câu chuyện mang bản sắc Việt Nam nhưng được kể bằng một cách tiếp cận cởi mở, hiện đại và dễ tiếp nhận hơn với khán giả quốc tế đang trở thành hướng đi được nhiều đạo diễn trẻ lựa chọn.
Bản sắc văn hóa – yếu tố cốt lõi trong hội nhập
Một trong những thách thức lớn nhất của quá trình hội nhập là làm thế nào để điện ảnh Việt Nam giữ được bản sắc riêng, tránh việc “hòa tan” trong dòng chảy chung của điện ảnh toàn cầu. Thực tế cho thấy, những bộ phim Việt gây chú ý trên trường quốc tế thường là các tác phẩm khai thác sâu sắc bối cảnh, con người, lịch sử và văn hóa Việt Nam.
Không gian quảng bá điện ảnh Việt Nam với các đặc trưng về cảnh quan, nét đẹp văn hoá độc bản tại Liên hoan phim quốc tế Tokyo lần thứ 38 (TIFF 2025).
Bản sắc văn hóa không chỉ nằm ở không gian, trang phục hay phong tục, mà còn thể hiện ở cách nhìn, cách kể chuyện và hệ giá trị mà bộ phim truyền tải. Những câu chuyện rất Việt Nam – về gia đình, chiến tranh, ký ức, làng quê, đô thị hóa hay những biến đổi xã hội – khi được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh tinh tế, giàu chiều sâu, lại có khả năng chạm tới cảm xúc chung của khán giả toàn cầu.
Xu hướng hội nhập vì thế không đồng nghĩa với việc chạy theo thị hiếu quốc tế một cách máy móc, mà là quá trình chọn lọc, đối thoại và làm mới bản sắc văn hóa Việt Nam trong một không gian sáng tạo rộng mở hơn.
Nhiều bộ phim Việt khi được trình chiếu tại nước ngoài đã góp phần thay đổi cách nhìn của khán giả quốc tế về Việt Nam, từ một quốc gia gắn với chiến tranh sang một đất nước năng động, đa dạng văn hóa và giàu chiều sâu xã hội. Điện ảnh vì thế trở thành một công cụ mềm giúp nâng cao vị thế quốc gia và thúc đẩy giao lưu văn hóa trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
Thách thức và triển vọng trong giai đoạn tới
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình hội nhập quốc tế của điện ảnh Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nguồn lực tài chính còn hạn chế, đội ngũ sản xuất quốc tế hóa chưa đồng đều, hệ thống phát hành và tiếp thị phim ra nước ngoài còn thiếu tính chuyên nghiệp là những rào cản cần được tháo gỡ.
Tuy nhiên, với sự xuất hiện của một thế hệ nhà làm phim trẻ giàu năng lực, tư duy mở và am hiểu thị trường quốc tế, cùng với sự hỗ trợ ngày càng rõ nét từ chính sách và các tổ chức xúc tiến, điện ảnh Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội để tăng tốc.
Việc kết hợp hài hòa giữa bản sắc văn hóa, ngôn ngữ điện ảnh hiện đại và chiến lược hội nhập bài bản sẽ là chìa khóa để phim Việt từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ điện ảnh toàn cầu.
