Những năm gần đây, điện ảnh Việt chứng kiến sự xuất hiện của nhiều đạo diễn mới với những cú ra mắt ấn tượng, thậm chí tạo dấu mốc phòng vé và giải thưởng quốc tế. Tuy nhiên, thành công phim đầu tay chưa bao giờ là tấm vé bảo chứng cho chặng đường dài.
Sự xuất hiện của Lưu Thành Luân với “Quỷ cẩu” là ví dụ điển hình cho một cú chào sân gây bất ngờ. “Quỷ cẩu” gây chú ý bởi cách kể chuyện gãy gọn, thông điệp rõ ràng và việc sử dụng dàn diễn viên dày dạn kinh nghiệm. Doanh thu hơn 108 tỉ đồng giúp phim trở thành tác phẩm kinh dị Việt ăn khách nhất thời điểm ra mắt, đưa tên tuổi Lưu Thành Luân “sáng” lên giữa lớp đạo diễn trẻ.
Ở một hướng khác, Phạm Ngọc Lân lại tạo dấu ấn bằng con đường nghệ thuật. “Cu li không bao giờ khóc” chiến thắng giải Phim dài đầu tay xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Berlin lần thứ 74 và giành giải Phim châu Á hay nhất tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ Hai, DANAFF II. Thành công này không chỉ là niềm tự hào của điện ảnh Việt trên bản đồ quốc tế, mà còn khẳng định Cánh diều Vàng ngày càng cởi mở với các tác phẩm độc lập, không thuần thương mại.
Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Nguyễn Văn Quảng (ngoài cùng bên trái) trao giải phim châu Á hay nhất: Cu li không bao giờ khó
Trong khi đó, Vũ Thành Vinh bước vào điện ảnh với “Hai Muối”, dự án đánh dấu sự trở lại của Quyền Linh sau hơn 20 năm. Phim không ồn ào kỹ xảo hay cao trào giật gân, nhưng lại lan tỏa nhờ truyền miệng tích cực, chứng minh rằng điện ảnh Việt vẫn có chỗ đứng cho những câu chuyện “đời - thật - gần”.
Tuy nhiên, ánh hào quang của phim đầu tay cũng nhanh chóng trở thành áp lực. Điện ảnh không cho phép “ăn may” lặp lại. Thực tế cho thấy, nhiều đạo diễn trẻ đã gặp khó với tác phẩm tiếp theo. Thu Trang thành công với “Nụ hôn bạc tỉ” với hơn 211 tỉ đồng nhờ hài, tình cảm hiện đại, dễ xem, đúng kỳ vọng khán giả, nhưng “Ai thương ai mến” lại không đạt doanh thu như mong đợi vì màu sắc chính kịch, tiết tấu chậm và sự lệch pha với hình ảnh quen thuộc của cô trong mắt công chúng. Phim ra rạp dịp Tết Dương lịch 2026 nhưng chỉ thu về hơn 28 tỉ đồng - con số khiêm tốn so với danh tiếng của nữ đạo diễn.
Tương tự, Hoàng Nam ghi điểm với “Đèn âm hồn” khi khai thác kinh dị - tâm linh, nhưng “Thế hệ kỳ tích” lại gặp khó vì nặng thông điệp giáo dục, thiếu cao trào điện ảnh. Phim rời rạp với doanh thu thua lỗ khi mang về chưa đến 1 tỉ đồng cho nhà làm phim này.
Cảnh phim "Đèn âm hồn" (bên trái), đạo diễn Nguyễn Hoàng Nam (bên phải)
Vũ Thành Vinh chạm được cảm xúc đại chúng với “Hai Muối”, nhưng “Chị ngã em nâng” không tạo hiệu ứng mạnh do kịch bản còn yếu, thiếu điểm nhấn giải trí. Những ví dụ này cho thấy ranh giới giữa phim “chạm số đông” và phim “giàu ý nghĩa nhưng kén người xem” là vô cùng mong manh.
Điểm chung của các đạo diễn mới hiện nay là họ không chỉ làm phim, mà còn phải đối diện thị trường ngày càng khắc nghiệt. Khán giả rạp Việt phần lớn vẫn ưu tiên giải trí, trong khi phim thử nghiệm, chính luận hay nghệ thuật đòi hỏi chiến lược phát hành, truyền thông và kỳ vọng khác. Thành công ban đầu vì thế không phải đích đến, mà chỉ là vạch xuất phát cho một hành trình dài.
Điện ảnh Việt với tinh thần cởi mở và đổi mới, đang tạo thêm cơ hội cho những gương mặt mới. Nhưng làm phim tử tế chỉ là một phần của câu chuyện. Thách thức lớn nhất với đạo diễn trẻ Việt Nam hiện nay là xây dựng phong cách bền vững, hiểu rõ khán giả mục tiêu và chấp nhận rằng mỗi bộ phim là một canh bạc sáng tạo không dễ thắng.
Điện ảnh Việt đang chuyển mình và thế hệ đạo diễn mới chính là lực đẩy quan trọng. Tuy nhiên, để không chỉ “sáng một lần rồi tắt”, họ cần nhiều hơn sự may mắn: Đó là bản lĩnh nghề nghiệp, sự tỉnh táo trước thị hiếu và khả năng làm mới chính mình sau mỗi thành công.
