Giữ gìn di sản điện ảnh

Những thước phim lưu giữ ký ức

Đầu tháng 8, tại đặc khu Bạch Long Vĩ, những bộ phim như Đừng đốt, Mưa đỏ được Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố Hải Phòng lựa chọn trình chiếu phục vụ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Những câu chuyện về chiến tranh, sự hy sinh và khát vọng hòa bình từ màn ảnh mang đến một cách tiếp cận lịch sử gần gũi với người xem.

Được sản xuất năm 2009, "Đừng đốt" của đạo diễn Đặng Nhật Minh dựa trên cuốn nhật ký của nữ bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Bộ phim tái hiện cuộc sống chiến đấu gian khổ tại chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi) trong những năm 1968 - 1970.

Không đặt nặng những cảnh giao tranh, tác phẩm đi sâu vào tình người, sự lựa chọn và khát vọng hòa bình. Sau nhiều năm, bộ phim vẫn được lưu trữ và tiếp tục xuất hiện trong các đợt chiếu phim phục vụ công chúng.

Giá trị của những bộ phim như Đừng đốt không chỉ nằm ở thời điểm ra đời mà còn được tiếp nối qua mỗi lần trình chiếu đến những khán giả sinh ra sau chiến tranh.

Theo ông Nguyễn Xuân Đạm, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố, đơn vị đang lưu trữ rất nhiều bộ phim, trong đó có những tác phẩm được sản xuất từ cách đây hàng chục năm, nhất là các phim về lịch sử, cách mạng. Hiện phim được lưu trữ trên các ổ cứng dung lượng lớn.

Con số chính xác về số lượng phim đang được lưu giữ chưa được thống kê đầy đủ. Tuy nhiên, những tác phẩm cũ vẫn được giữ lại để tiếp tục khai thác, thay vì chỉ tồn tại như những dữ liệu nằm im trong kho lưu trữ.

Một bộ phim nếu chỉ được bảo quản mà không có khán giả thì giá trị của nó mới chỉ được giữ lại một nửa. Di sản điện ảnh cần được bảo tồn, lưu trữ và đồng thời tiếp tục được phát hành, khai thác để đến với công chúng.

Điều này càng có ý nghĩa với phim tài liệu. Nhiều nhân vật xuất hiện trong phim, thậm chí cả những người đứng sau máy quay, đã không còn. Những hình ảnh được ghi lại vì thế trở thành tư liệu không thể thay thế.

Từ những thước phim ấy, một phần ký ức của đất nước và thành phố được lưu giữ. Đó có thể là hình ảnh chiến trường, làng quê, khoảnh khắc đời sống hay những câu chuyện mà nếu không được ghi lại, theo thời gian có thể chỉ còn trong ký ức của một vài thế hệ.

Phim chiến tranh, cách mạng của Việt Nam vì vậy mang giá trị văn hóa, tinh thần, góp phần giáo dục lịch sử, nuôi dưỡng lòng yêu nước và khắc họa hình ảnh con người Việt Nam qua nhiều thế hệ.

Đưa phim đến gần công chúng

Cuối tháng 7 vừa qua, Nhà văn hóa thôn Trung Thanh Lang, xã An Hưng đã trở thành “rạp chiếu phim” đặc biệt với buổi chiếu miễn phí "Mùi cỏ cháy", thu hút đông đoàn viên, thanh niên, thiếu nhi và người dân.

Qua câu chuyện về những người lính trẻ, tình bạn và sự hy sinh, nhiều khán giả trẻ xúc động. Em Nguyễn Ngọc Linh ở thôn Trung Thanh Lang cho biết bộ phim giúp em thêm tự hào, biết ơn thế hệ cha anh và trân trọng cuộc sống bình yên hôm nay.

Cách đưa phim đến công chúng cũng đang được thực hiện tại nhiều địa phương. Những ngày tháng 8 này, các nhà văn hóa thôn ở xã An Trường trở thành những điểm chiếu phim phục vụ người dân. Từ ngày 6 - 16/8, địa phương tổ chức Tuần lễ chiếu phim cách mạng chào mừng 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9.

Các bộ phim như: Biệt động Sài Gòn, Sinh mệnh, Cuộc chia tay mùa hạ, Hoa ban đỏ, Mưa đỏ, Người trở về, Tiếng cồng định mệnh... lần lượt được đưa về các điểm chiếu. Khán giả đến xem không chỉ có người cao tuổi từng trải qua hoặc biết về chiến tranh, mà còn có đông đảo thanh thiếu niên.

Từ nhà văn hóa thôn đến các điểm chiếu lưu động, cách làm này cho thấy bảo tồn điện ảnh không nhất thiết phải bắt đầu từ những hoạt động lớn. Một buổi chiếu phim miễn phí, một không gian cộng đồng và một bộ phim hay cũng có thể kết nối quá khứ với hiện tại.

Tại Hải Phòng, nhiều năm qua, hoạt động chiếu phim phục vụ nhân dân cũng được duy trì vào các dịp kỷ niệm lớn. Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố thường xuyên tổ chức các buổi chiếu tại rạp, đồng thời đưa phim về nhà văn hóa xã, thôn, các điểm sinh hoạt cộng đồng.

Trong đợt phim kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, nhiều tác phẩm có giá trị về lịch sử, văn hoá, chiến tranh và cách mạng tiếp tục được lựa chọn, trong đó có: "Người viết quốc ca", "Tiếng chiêng xa", "Trường Lưu một miền di sản", "Cuộc chiến trên đường phố"…

Theo ông Nguyễn Xuân Đạm, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố, ngoài những bộ phim được sản xuất từ hàng chục năm trước, đơn vị tiếp tục khai thác để phục vụ các chương trình chiếu phim. Vào những dịp kỷ niệm, Cục Điện ảnh cũng cung cấp các bộ phim phù hợp để các đơn vị điện ảnh tải về tổ chức chiếu phục vụ người dân.

"Bảo tồn điện ảnh không chỉ là lưu giữ phim trong kho. Muốn một tác phẩm trở thành di sản sống, phim cần được tiếp tục chiếu, được nhắc đến và có người xem", ông Đạm nói.

Ông Đạm cho biết thêm khán giả trẻ có vai trò quan trọng. Nếu những bộ phim có giá trị chỉ nằm trong kho lưu trữ, khoảng cách với thế hệ mới sẽ ngày càng lớn. Khi phim được đưa đến trường học, nhà văn hóa hay các chương trình chiếu miễn phí, người trẻ có thêm cơ hội hiểu và cảm nhận những câu chuyện của một thời.

Từ buổi chiếu phim ở nhà văn hóa thôn, các tuần phim cách mạng đến những chương trình chiếu lưu động trên địa bàn Hải Phòng, việc đưa phim đến gần khán giả cũng là cách để những câu chuyện của điện ảnh Việt tiếp tục được kể và không bị lãng quên.