AI đã thâm nhập điện ảnh Việt khá sâu, từ kịch bản, tạo hình đến hậu kỳ, nhạc phim và phát hành, nhưng vẫn chưa hình thành dây chuyền sản xuất đồng bộ.
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mở ra một chương mới cho nền điện ảnh thế giới trong đó có điện ảnh Việt. AI đã trở thành công cụ hỗ trợ trực tiếp cho các nhà làm phim từ khâu kịch bản đến hậu kỳ.
Trên thế giới, các nền điện ảnh lớn như Mỹ đã dùng GenAI để xử lý kỹ xảo nhanh gấp 10 lần, trong khi các studio ở Ấn Độ có thể cắt giảm chi phí sản xuất xuống còn 1/5 và rút ngắn thời gian làm phim còn 1/4.
Trong xu thế đó, điện ảnh Việt Nam đi chậm nhưng chắc để tận dụng công nghệ này vào việc giải quyết bài toán ngân sách, nâng cao hiệu suất và đưa những ý tưởng sáng tạo lên màn ảnh một cách chuyên nghiệp hơn.
Cảnh trong phim được tạo bằng AI của đạo diễn Phạm Vĩnh Khương - Ảnh: NSX
AI cho phép thay thế toàn bộ gương mặt và giọng thoại của nhân vật chính mà không cần quay lại, qua đó giúp dự án giữ tiến độ và hạn chế thiệt hại ngân sách.
Cơ quan quản lý cũng đã nhìn nhận đây là một công cụ nghề nghiệp chuyên dụng, thay vì một màn trình diễn công nghệ đơn thuần. Từ đây, AI mở ra khả năng xử lý những rủi ro liên quan đến hình ảnh diễn viên sau khi phim đã đóng máy, vốn luôn là áp lực lớn với nhà sản xuất trong nước.
AI hiện đã xuất hiện ở gần như toàn bộ vòng đời của một tác phẩm. Ngay từ khâu tiền kỳ, dự án Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy lội đã dùng AI để gợi ý ý tưởng, đề xuất hướng đi và hỗ trợ đạo diễn xây dựng tạo hình nhân vật thông qua các bộ lọc hình ảnh.
Khả năng tạo ra hàng trăm phương án chỉ trong vài giây đang làm thay đổi cách nhà làm phim phác thảo thế giới của tác phẩm. Ở mảng truyền hình, từ giữa năm 2025, một số phim ngắn tập cũng đã dùng AI để hỗ trợ viết nháp kịch bản, đáp ứng áp lực thời gian và chi phí trong quy trình sản xuất nội dung hằng ngày.
Giải phóng sức lao động trong xưởng phim số
Hậu kỳ trở thành địa bàn AI tiến quân nhanh nhất nhờ khả năng đo lường hiệu quả trực tiếp. Tại các studio kỹ xảo như 3 DART, thuật toán đảm nhiệm các công đoạn lặp lại như tách nền (rotoscoping), dọn khung hình (cleanup), khử nhiễu và tăng độ phân giải cho các dự án như phim Mưa đỏ.
Việc chuyển giao các thao tác thủ công vốn tiêu tốn hàng nghìn giờ lao động cho máy móc giúp đội ngũ nghệ sĩ tập trung vào các khâu sáng tạo cao cấp như phát triển diện mạo (lookdev) hay tổng hợp hình ảnh (compositing). Đây không chỉ là câu chuyện về tốc độ mà là sự giải phóng tư duy sáng tạo khỏi những rào cản vật lý và kỹ thuật đơn điệu.
Không dừng lại ở hình ảnh, âm nhạc và âm thanh cũng trở thành địa hạt mới của trí tuệ nhân tạo. Dự án Quỷ nhập tràng gây chú ý khi xác nhận toàn bộ ca khúc chủ đề và nhạc nền đều do AI thực hiện dưới sự định hướng của con người về thể loại và cấu trúc.
Dù gây tranh luận về tính bản sắc, trường hợp này chứng minh AI đã vượt khỏi giới hạn hình ảnh để can thiệp sâu vào không khí âm thanh của tác phẩm. Ở khâu phát hành, việc ứng dụng AI trong phụ đề và thuyết minh phim đã rút ngắn thời gian hoàn thiện một tập phim từ 1,5 ngày xuống còn vỏn vẹn 15 phút, tạo ra ưu thế cạnh tranh tuyệt đối về tốc độ tiếp cận khán giả trên các nền tảng số như FPT Play.
Diễn viên AI đầu tiên của điện ảnh Việt - Ảnh: NSX
Định vị Việt Nam và khoảng cách công nghiệp hóa
Sự xuất hiện dày đặc của các dự án quảng bá là phim AI như Áo trắng sau đêm trắng, Shadow of the Wolf hay Vanitas cho thấy rào cản gia nhập thị trường đang hạ thấp.
Những nhóm làm phim ít vốn, ít nhân sự hiện có thể tạo ra sản phẩm dài hơi nhờ tận dụng các hệ thống AI độc quyền. Ví dụ như Shadow of the Wolf của đạo diễn Phạm Vĩnh Khương được sản xuất hoàn toàn bằng ứng dụng AI, minh chứng cho việc công nghệ có thể dân chủ hóa quyền làm phim. Tuy nhiên, so với mặt bằng quốc tế, điện ảnh Việt Nam vẫn đang ở trạng thái "đi rộng nhưng chưa đi sâu".
Phép quang trắc (Photogrammetry) được sử dụng để scan 3D khuôn mặt diễn viên - Ảnh: AFP
Tại Ấn Độ, AI đã trở thành công cụ giảm giá thành và mở rộng thị trường ở quy mô toàn ngành, từ việc dubbing đa ngôn ngữ đến tái cấu trúc phim cũ để tái phát hành. Ngược lại, ứng dụng công nghệ tại Việt Nam vẫn mang tính rời rạc, phụ thuộc vào nỗ lực của từng ê kíp riêng lẻ thay vì hình thành một quy trình (pipeline) sản xuất thống nhất.
So với Mỹ, chúng ta cũng chưa bước vào giai đoạn thiết lập luật chơi mới về quyền lợi lao động hay bản quyền sáng tạo quy mô lớn sau các cuộc đình công lịch sử tại Hollywood. Các tranh luận hiện tại chủ yếu quẩn quanh tính tự nhiên của hình ảnh và nguy cơ mất việc ở các khâu kỹ thuật thủ công.
Tương lai diễn xuất và lằn ranh sáng tạo cuối cùng
Trong hai năm tới, AI sẽ đi nhanh nhất vào những khâu có thể đo hiệu quả bằng thời gian và chi phí. Viết nháp kịch bản, dựng storyboard, phân bổ nguồn lực và tối ưu quy trình sản xuất sẽ là những mảng chuyển động rõ nhất. Khi công cụ này phổ biến hơn, người làm nghề sẽ không chỉ được đo bằng gu thẩm mỹ mà còn bằng khả năng kiểm soát công nghệ và đọc đúng giới hạn của nó.
Điện ảnh vì vậy sẽ cần một thế hệ nhân sự mới, vừa có nền tảng nghệ thuật, vừa đủ năng lực vận hành AI trong quy trình sáng tạo.
Phần đi chậm nhất vẫn là diễn xuất và vùng lõi sáng tạo. Hạn chế của gương mặt số trong Chốt đơn! ở những cảnh cần chiều sâu tâm lý cho thấy AI chưa thể thay thế con người trong các quyết định mang tính cảm xúc.
Công nghệ có thể giúp phim làm nhanh hơn, rẻ hơn, nhưng sức sống của tác phẩm vẫn phụ thuộc vào đạo diễn, diễn viên và những người trực tiếp tạo ra cảm xúc trên màn ảnh. Bản sắc Việt, cảm xúc thật và sự đồng cảm giữa con người với con người vẫn là phần AI chưa thể chiếm lĩnh.
Điện ảnh Việt đang có cơ hội tăng năng suất và nâng sức cạnh tranh nhờ AI. Nhưng giá trị lâu dài của ngành không nằm ở tốc độ xử lý, mà ở việc con người có giữ được vị trí trung tâm trong quy trình sáng tạo hay không. AI là công cụ trợ lực. Điện ảnh vẫn phải được quyết định bằng tư duy, cảm xúc và trách nhiệm của con người.
Hội thảo “Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong điện ảnh”
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang từng bước thâm nhập vào nhiều công đoạn của điện ảnh Việt Nam, từ phát triển ý tưởng, hỗ trợ viết kịch bản, tạo hình nhân vật, xử lý hậu kỳ, âm nhạc đến phát hành trên nền tảng số, việc nhận diện đúng cơ hội, giới hạn và những vấn đề pháp lý đặt ra đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành điện ảnh.
Từ thực tiễn đó, Hội thảo “Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong điện ảnh” được tổ chức trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ tư – DANAFF IV (2026) do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức, nhằm tạo diễn đàn trao đổi chuyên sâu giữa các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, luật gia và giới làm phim về tác động của AI đối với sáng tạo điện ảnh, quá trình chuyển đổi số của ngành cũng như yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong một môi trường sản xuất ngày càng biến đổi nhanh chóng.
