Liên hoan phim và Lễ trao giải giải thưởng điện ảnh khác nhau thế nào?

Trong bức tranh toàn cảnh của ngành công nghiệp điện ảnh toàn cầu, Film Festival (Liên hoan phim quốc tế) và Film Award (Giải thưởng điện ảnh) là hai mô hình tồn tại song song nhưng có bản chất, chức năng và cách vận hành hoàn toàn khác nhau. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hai khái niệm này trong nhiều năm qua vẫn thường xuyên bị trộn lẫn, dẫn tới những cách hiểu chưa chính xác về vai trò của từng loại hình sự kiện điện ảnh.

Việc làm rõ sự khác biệt này không chỉ có ý nghĩa học thuật, mà còn giúp công chúng, nghệ sĩ và giới làm nghề nhìn nhận đúng giá trị của các liên hoan phim quốc tế.

Giải thưởng điện ảnh lâu đời nhất trên thế giới là giải Oscar (Mỹ), tổ chức trao giải lần đầu năm 1930. Đến nay, thế giới cũng có hàng ngàn giải thưởng điện ảnh lớn nhỏ, trong đó mỗi nước có vài đến hơn chục giải thưởng. Ở cấp khu vực và châu lục cũng có những giải thưởng dành cho các tác phẩm trong phạm vi này. Riêng Mỹ có đến vài chục giải thưởng điện ảnh lớn nhỏ, từ hàng đầu như Oscar, Quả cầu Vàng đến giải của các hiệp hội, tổ chức khác…

Trong khi thế giới đã tách bạch rõ hai khái niệm FILM FESTIVAL (Liên hoan phim) và FILM AWARD (Giải thưởng điện ảnh) từ cách đây 90 năm cùng với sự ra đời của hai mô hình LHP Venice và giải Oscar, thì ở Việt Nam cho đến nay, vẫn có nhiều sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm này.

Film Award – Giải thưởng điện ảnh mang tính tổng kết

Film Award là các giải thưởng điện ảnh tổng kết một giai đoạn phim ảnh của một vùng địa lý nhất định (một thành phố, một quốc gia, một châu lục). Đó là giải thưởng điện ảnh nội bộ của một vùng địa lý. Ví dụ: Giải thưởng của Hội Điện ảnh TP Hồ Chí Minh dành cho các tác phẩm sản xuất bởi các hãng phim ở khu vực TP Hồ Chí Minh (không phải toàn quốc). Các giải Bông sen Vàng và Cánh diều Vàng là hai giải thưởng điện ảnh cho các tác phẩm của toàn Việt Nam. Các giải Kim Tượng, Kim Mã, Kim Kê (Tam Kim) là giải cho các tác phẩm của điện ảnh Hoa ngữ (Hồng Kong, Đài Loan, Trung Quốc). Các giải Baeksang, Grand Bell (Chuông Vàng), Blue Dragon (Rồng Xanh) là giải dành cho các phim Hàn Quốc.

Tương tự, ở cấp độ châu lục, European Film Awards (Giải thưởng Điện ảnh Châu Âu) là giải dành cho các phim trên toàn lãnh thổ châu Âu. Đây được coi là giải Oscar của châu Âu. Giải Asian Film Awards (Giải thưởng Điện ảnh Châu Á) là giải dành cho các phim trên toàn lãnh thổ châu Á, được coi là giải Oscar của châu Á.

Một số giải thưởng điện ảnh quốc gia của các nền điện ảnh lớn như Anh, Pháp, Mỹ thì mở rộng phạm vi địa lý hơn chút. Cụ thể: Giải Bafta (Anh quốc), Cesar (Pháp) và Oscar, Quả cầu Vàng (Mỹ) ngoài các hạng mục xét giải các tác phẩm nội bộ của quốc gia mình, thì còn một hạng mục "Phim quốc tế xuất sắc" để xét giải với các phim đến từ các nền điện ảnh khác.

Liên hoan phim (Film Festival) là cuộc chơi

Film Festival (Film Fest) là những liên hoan phim nơi trình chiếu và giới thiệu các tác phẩm điện ảnh và trao giải thưởng điện ảnh. Bên cạnh đó hoạt động trình chiếu và chấm giải, liên hoan phim còn là sự kiện quy tụ nhiều hoạt động điện ảnh đa dạng dành cho cả giới chuyên môn và các khán giả, công chúng yêu điện ảnh như: hội thảo chuyên đề, chợ phim và dự án, đêm điện ảnh, giao lưu giữa đoàn làm phim với công chúng,... Liên hoan phim thường được kéo dài trong một chuỗi ngày liên tục, mở ra một không gian giao lưu mở, kết nối mạnh mẽ giữa cộng đồng điện ảnh.

Các LHP Big 5 như Cannes (Pháp), Berlin (Đức), Venice (Italia), Sundance (Mỹ), Toronto (Canada) chào đón các bộ phim đến từ tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Các LHP ít tiếng tăm hơn chút như Tribeca (Mỹ), Raindance (Mỹ), New York (Mỹ), Chicago (Mỹ), Melbourne (Úc), Vancouver (Canada)... cũng mở cửa đón nhận phim từ khắp nơi trên thế giới gửi về. Các LHP hàng đầu châu Á như LHP Hong Kong (Trung Quốc), Tokyo (Nhật), Busan (Hàn Quốc) cũng nhận phim từ mọi quốc gia.

Giải thưởng và Liên hoan phim ở Việt Nam

Ở Việt Nam hiện tại có 4 Liên hoan phim nổi bật:

- Liên hoan phim Việt Nam là sự kiện điện ảnh quốc gia quan trọng nhất, được tổ chức định kỳ 2 năm/lần (từ năm 1970) bởi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhằm vinh danh các tác phẩm và nghệ sĩ xuất sắc

- Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội (HANIFF) do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, giao cho Cục Điện ảnh chủ trì cùng Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức thực hiện từ năm 2010.

- Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF) do Hiệp hội Xúc tiến phát tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp cùng UBND TP Đà Nẵng đồng tổ chức từ năm 2023, đến nay đã bước sang mùa thứ Tư.

- Liên hoan phim quốc tế TP Hồ Chí Minh (HIFF) do UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức, Sở Văn hóa và Thể thao cùng phối hợp với một số đơn vị thực hiện từ năm 2024.

Các Liên hoan phim này đều đi đúng hướng theo mô hình chuẩn của các liên hoan phim về cả chương trình và hoạt động trong khuôn khổ liên hoan phim. Song, hiện nay có Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng là liên hoan phim quy chuẩn quốc tế được tổ chức thường niên.

Trên bình diện giải thưởng điện ảnh (Film Award), Việt Nam có những giải thưởng điện ảnh:

- Giải Cánh Diều Vàng: hay còn gọi là Giải thưởng Hội điện ảnh Việt Nam là giải thưởng điện ảnh hàng năm do Hội Điện ảnh Việt Nam tổ chức, bắt đầu từ năm 2003.

- Giải Ngôi sao Xanh: là giải thưởng điện ảnh - truyền hình thường niên uy tín tại Việt Nam, bắt đầu từ năm 2014, do kênh TodayTV phối hợp với Tạp chí Thế giới Điện ảnh tổ chức

Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ Tư, 2026 (DANAFF IV) sẽ diễn ra từ 28/6 - 4/7/2026 tại TP Đà Nẵng, dự kiến tiếp đón 900 đại biểu, trong đó có 200 khách mời quốc tế.

Chương trình DANAFF IV bao gồm nhiều hoạt động chuyên môn và sự kiện điện ảnh đặc sắc như: Lễ Khai mạc và Lễ Bế mạc - Trao giải được truyền hình trực tiếp trên sóng Đài Truyền hình Việt Nam; Chương trình Phim Châu Á dự thi và Phim Việt Nam dự thi; Chương trình “Điện ảnh Việt Nam hôm nay”; Chương trình “Toàn cảnh điện ảnh Châu Á”; “Tiêu điểm Điện ảnh Hoa Kỳ”; Chương trình “Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi Mới”; các Hội thảo về Điện ảnh Hoa Kỳ, về Điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi Mới, về Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong điện ảnh; “Trao giải Thành tựu điện ảnh” cho một nhà làm phim Châu Á xuất sắc.

Đặc biệt, với mục tiêu đào tạo hỗ trợ tài năng điện ảnh Châu Á, DANAFF Talents tiếp tục được duy trì với Workshop diễn xuất Ươm mầm tài năng, lớp học nghề nghiệp Masterclass và Vườn ươm dự án gồm 2 hạng mục: dự án phim nghệ thuật Châu Á và dự án phim Việt Nam. Sau những kết quả tích cực từ những dự án tham gia mùa đầu tiên, Vườn ươm dự án - hạng mục phim Việt Nam trở lại với hình thức mới: Script Lab – khóa tu nghiệp kịch bản chuyên sâu dành cho các biên kịch có dự án ở giai đoạn tiền sản xuất, với thời lượng kéo dài 2 tuần (gấp đối so với DANAFF III). Song song đó, DANAFF IV giới thiệu hai chương trình mới nhằm mở rộng không gian giao lưu – kết nối, tiếp cận đồng thời khán giả đại chúng và đội ngũ chuyên gia, nhà làm phim trong ngành, gồm: DANAFF’s Cinephile - dành cho cộng đồng yêu điện ảnh tại Đà Nẵng và DANAFF Industry Networking – Bàn tròn, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối giữa nhà sản xuất, phát hành, đạo diễn và nhà đầu tư.