Khi điện ảnh trở thành ký ức sống của dân tộc

Các tác phẩm được lựa chọn không dừng lại ở việc tái hiện khói lửa chiến tranh, mà mang đến những góc nhìn sâu sắc, riêng biệt về cái giá của hòa bình.

“Đừng đốt” (2009) của đạo diễn Đặng Nhật Minh, chuyển thể từ cuốn nhật ký của liệt sĩ - bác sĩ Đặng Thùy Trâm, không lạm dụng các trận đánh ác liệt mà đi sâu vào thế giới tâm hồn trong trẻo, giàu trắc ẩn của một nữ bác sĩ quân y giữa chiến trường Quảng Ngãi. Câu chuyện về người lính Mỹ Frederic Whitehurst nhiều năm sau chiến tranh quyết tâm gìn giữ và trao trả cuốn nhật ký đã giúp bộ phim thoát khỏi những mô-típ truyền thống, trở thành lời khẳng định mạnh mẽ rằng lòng nhân ái có thể chiến thắng và chữa lành những vết thương hận thù.

Cũng lấy đề tài chiến tranh nhưng “Mùi cỏ cháy” (2011) của đạo diễn Hữu Mười lại là bản hùng ca về một thế hệ thanh xuân. Phim dựa trên sự kiện có thật tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972, theo chân bốn sinh viên Hà Nội từ giảng đường ra thẳng mặt trận. Để rồi, lấn át tất cả những đổ nát, hoang tàn của chiến tranh, điều kết tinh lại trong tâm trí khán giả là những trang nhật ký, những dòng thư và một thế hệ ngã xuống khi tuổi đời vừa chạm ngưỡng đôi mươi.

Ở một góc nhìn khác, “Những người viết huyền thoại” (2013) của đạo diễn Bùi Tuấn Dũng đưa khán giả đến với một mặt trận thầm lặng nhưng vô cùng khốc liệt: Hành trình xây dựng tuyến đường ống xăng dầu xuyên Trường Sơn. Đây là một kỳ tích hậu cần có ý nghĩa sống còn đối với cục diện cuộc kháng chiến. Những người lính công binh, chiến sĩ xăng dầu trên phim dù ở tuyến sau nhưng mỗi mét đường ống họ hoàn thành đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, máu và cả mạng sống dưới mưa bom.

Trong khi đó, “Truyền thuyết về Quán Tiên” (2019) của đạo diễn Đinh Tuấn Vũ, lại chọn một lối đi riêng. Phim xoay quanh ba nữ thanh niên xung phong sống trong một hang đá biệt lập giữa rừng sâu Trường Sơn. Ở đó, nỗi cô đơn cùng cực, sự chờ đợi khắc khoải và khát vọng yêu đương, sống bình thường của người con gái trở thành thứ thử thách tàn nhẫn không kém bom đạn. Đây là một trong những nét chấm phá độc đáo của điện ảnh Việt Nam khi soi chiếu chiến tranh từ lăng kính phái nữ với những tầng nấc tâm lý đầy góc khuất và tinh tế.

Hai bộ phim “Bình minh đỏ” (2021) của đạo diễn, NSND Thanh Vân và Trần Chí Thành cùng “Đường xuyên rừng” (2014) của đạo diễn Xuân Cường tiếp tục mở rộng biên độ tiếp cận đề tài lịch sử. Các tác phẩm này hướng đến thế hệ khán giả trẻ bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, đặt con người vào những thử thách khắc nghiệt để nhấn mạnh hành trình sinh tồn và tinh thần đồng đội. Nếu “Bình minh đỏ” là khúc tráng ca ngợi ca những nữ chiến sĩ lái xe Trường Sơn quả cảm, thì “Đường xuyên rừng” lại tái hiện cuộc vượt rừng nghẹt thở của một nhóm người tình cờ gặp nhau, cùng đồng lòng đi qua trận càn lịch sử Junction City năm 1967 tại chiến trường Tây Ninh để hướng về Trung ương Cục miền Nam.

Điều đáng nói là sau nhiều năm ra mắt, những thước phim này chưa bao giờ cũ. Bởi thứ giữ chân khán giả không chỉ là hào quang chiến thắng, mà là số phận con người. Đó là những sinh viên chưa kịp nhận bằng tốt nghiệp, những nữ thanh niên xung phong chưa từng biết đến một mái ấm, những bác sĩ trẻ viết nhật ký giữa tiếng bom, hay những người lính âm thầm đặt ống xăng dưới ngàn vạn tấn bom. Họ là đại diện cho một thế hệ đã hiến dâng trọn vẹn tuổi trẻ của mình để đổi lấy hai tiếng “hòa bình” cho hậu thế.

Trong thời đại mà mạng xã hội khiến thông tin bị “tiêu thụ nhanh” chỉ trong vài chục giây, điện ảnh vẫn khẳng định giá trị độc tôn của nó, buộc người xem phải lắng lại, quan sát và đồng cảm. Hai giờ đồng hồ trong rạp chiếu không thể tái hiện trọn vẹn sự khốc liệt của một cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ, nhưng đủ để giúp một người trẻ hiểu rõ những hy sinh vô bờ bến của thế hệ cha ông để đổi lấy tầm vóc bình yên, tự do của đất nước hôm nay.

Có lẽ, ý nghĩa lớn nhất của Tuần phim 27.7 không nằm ở số lượng suất chiếu, mà ở chỗ điện ảnh một lần nữa hoàn thành sứ mệnh làm cầu nối thiêng liêng giữa ký ức và hiện tại. Khi ánh đèn trong rạp tắt đi và màn nhung khép lại, khán giả ra về không chỉ mang theo những hình ảnh về quá khứ, mà còn mang theo một câu hỏi đau đáu cho hôm nay: Chúng ta sẽ gìn giữ và nâng niu những giá trị mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng xương máu như thế nào? Đó chính là lý do vì sao những bộ phim về đề tài chiến tranh cách mạng luôn cần được xem lại. Không phải để khơi gợi nỗi đau, mà để nhắc nhở mỗi người về giá trị của tự do và lòng biết ơn, những giá trị cốt lõi chưa bao giờ cũ trên hành trình phát triển của dân tộc.