Luật Điện ảnh năm 2022 đã có những điểm cởi mở và tháo gỡ cho các đoàn làm phim nước ngoài
Theo TS. Ngô Phương Lan, trong Luật Điện ảnh năm 2022 đã có những điểm cởi mở và tháo gỡ cho các đoàn làm phim nước ngoài đó là, trước đây các đoàn làm phim vào Việt Nam phải đưa kịch bản hoàn chỉnh của cả bộ phim mặc dù chỉ quay 1 phân cảnh hoặc 1 tập trong tổng thể phim nhiều tập. Nhưng hiện nay chỉ cần tóm tắt kịch bản những phần không quay, chỉ có những phần nào quay ở Việt Nam mới cần nộp kịch bản chi tiết.
TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học Nghệ thuật Trung ương
Một điểm mới cởi mở hơn trong Luật Điện ảnh 2022 là việc tổ chức liên hoan phim. Trước đây liên hoan phim quốc tế chỉ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, nay các liên hoan phim, tuần phim, cuộc thi, có thể do bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương, tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp tổ chức. Để "minh họa" cho sự cởi mở này, dưới sự bảo trợ của UBND và sự phối hợp của các sở ban ngành thành phố Đà Nẵng, Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam chủ trì tổ chức Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ I từ ngày 9-13/5/2023.
Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF) là Liên hoan phim tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên ở Việt Nam được tổ chức thường niên từ năm 2023. Đến nay, DANAFF đã trải qua ba mùa Liên hoan phim với nhiều dấu ấn ấn tượng như: Là một trong mười sự kiện văn hóa nổi bật cho Báo Thể thao & Văn hóa bình chọn trong ba năm liên tiếp, DANAFF III đã được Tổng giám đốc UNESCO 2025 - bà Audrey Azoulay ghi nhận là sự kiện tiêu biểu kỷ niệm 20 năm Công ước UNESCO về Bảo vệ và Thúc đẩy sự đa dạng của các biểu đạt văn hóa. DANAFF IV 2026 sẽ được tổ chức từ 28/6 - 4/7/2026, dự kiến đón tiếp 900 đại biểu, trong đó có 200 khách mời quốc tế.
Về lĩnh vực phim hoạt hình, TS. Ngô Phương Lan cũng chia sẻ một số khó khăn khác như việc chúng ta chỉ có 1 Hãng phim Hoạt hình của Nhà nước thành lập năm 1959, năm 1960 ra phim đầu tiên. Hơn 60 năm qua, khi cuộc sống phát triển, các nền tảng xã hội ngày càng nhiều thì phim hoạt hình hằng năm đều do Nhà nước đặt hàng, khi tổ chức cuộc thi hầu hết là phim của 1 hãng thi đấu với nhau và giải thưởng chỉ thuộc về 1 hãng phim đó. Trong khi đó có đến mấy chục công ty tư nhân ở Việt Nam làm phim hoạt hình hoặc sản phẩm gia công liên quan đến phim hoạt hình, có những công ty lớn cả nghìn nhân công, sản phẩm bán cho thị trường nước (trên nền tảng) khá lớn, thậm chí có sản phẩm đến 3 tỷ lượt người xem, doanh thu lớn nhưng lại chưa được tính là "thành phần" của công nghiệp điện ảnh Việt. Những công ty đó cần được tạo cơ chế, chính sách thuận lợi để phát triển.
"Hiện nay, phim hoạt hình Việt Nam đơn độc, chưa được kéo vào guồng quay chung của nền điện ảnh nước nhà. Chúng ta có nhân lực, có tiềm năng lớn, quan trọng là làm sao động viên, khích lệ, tạo điều kiện, khơi dậy và tập hợp được các lực lượng làm phim hoạt hình để cả hoạt hình của Nhà nước và tư nhân cùng phát triển", TS. Ngô Phương Lan nói.
Hiện nay trong Luật Điện ảnh năm 2022 không còn quy định nhà nhập phim nào muốn nhập phim phải có rạp như trước đây. Ở Hàn Quốc các công ty phát hành phim nội địa - mạnh nhất là CGV, Lotte - chiếm 90% thị trường; Thái Lan 80%, các nước khác như Malaysia, Indonesia không nước nào dưới 70%. Còn ở Việt Nam rạp nội địa chiếm khoảng 25% còn lại là Lotte hơn 20%, CGV hơn 40%... như vậy rạp nội địa của Việt Nam vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn. Các công ty có hệ thống rạp chiếm thị phần lớn sẽ áp đặt các hãng khác phải theo như mức giá, phim, áp đặt khung giờ chiếu… Sự chiếm lĩnh thị trường của các doanh nghiệp phát hành, phổ biến phim có vốn đầu tư nước ngoài tạo nên sự cạnh tranh bất bình đẳng cho các doanh nghiệp trong nước.
TS. Ngô Phương Lan cho rằng cần rà soát, bổ sung, xây dựng các cơ chế, chính sách, các văn bản pháp luật liên quan cũng như các hiệp định và điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết để bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển công nghiệp điện ảnh nói riêng, các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam nói chung.
Đồng thời tập trung tháo gỡ những vướng mà ngành điện ảnh đang gặp phải. Trong đó có vướng mắc về việc thành lập Quỹ hỗ trợ điện ảnh. Theo TS. Ngô Phương Lan, Nhà nước có thể cấp vốn ban đầu, nhưng nguồn thu cho Quỹ đang là điểm nghẽn. Ta nên học tập kinh nghiệm của một số nước, ví dụ ở Hàn Quốc hay ở một số nước châu Âu họ xây dựng quỹ hỗ trợ điện ảnh từ việc trích % tiền vé xem phim, trích từ quảng cáo trên phim truyền hình…
Mấu chốt để phát triển điện ảnh là cần phải giải bài toán để phát triển cả ba dòng phim: Phim nhà nước đặt hàng với các tác phẩm xứng tầm và có khả năng ra rạp phục vụ khán giả; phim giải trí do tư nhân sản xuất khuyến khích với những phim lành mạnh, mang thông điệp tích cực về cuộc sống; phim nghệ thuật được ghi nhận tại các Liên hoan phim quốc tế do Quỹ điện ảnh hỗ trợ sản xuất. Bên cạnh đó là thực hiện các chiến lược quảng bá, thu hút các hãng phim nước ngoài đầu tư, hợp tác sản xuất phim với Việt Nam. Trong thời gian tới, muốn điện ảnh Việt Nam có tác phẩm đạt tầm cỡ thế giới, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, phát hiện những tài năng.
