Ở một thành phố hiện đại năng động như Đà Nẵng, tình yêu điện ảnh đang âm thầm hình thành trong nhiều lớp khán giả, đặc biệt là người trẻ, những người xem phim không chỉ để giải trí mà sẵn sàng ngồi lại với màn hình, lắng nghe câu chuyện của phim và đối thoại với nhau sau buổi chiếu.
Xây dựng cộng đồng yêu điện ảnh vì thế không phải câu chuyện bên lề, mà là nền móng cho giấc mơ điện ảnh và công nghiệp văn hóa của thành phố.
Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ Ba, 2025 - DANAFF III
Vai trò của cộng đồng yêu phim (Cinephile)
Một nền điện ảnh không thể lớn lên chỉ bằng những bộ phim hấp dẫn hay các sự kiện rực rỡ theo mùa. Điện ảnh cần một đời sống dài hơi, nơi khán giả không chỉ xem mà còn biết bàn luận, phản biện, so sánh và đặt câu hỏi. Chính ở không gian ấy, cộng đồng cinephile - những người yêu điện ảnh một cách có tri thức - đóng vai trò như “mạch ngầm” nuôi dưỡng sức sống cho ngành công nghiệp văn hóa.
Cộng đồng cinephile thường được hiểu nôm na là những người yêu điện ảnh. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, khái niệm này cần được hiểu rộng và sâu hơn. Cinephile không chỉ là người xem phim nhiều, mà là người xem phim có năng lực thưởng thức, biết đọc ngôn ngữ điện ảnh, có khả năng bàn luận, viết, phản biện và lan tỏa giá trị của phim trong đời sống cộng đồng.
Công chúng điện ảnh sẽ kiến tạo nên một cộng đồng văn hóa có tri thức, nơi việc xem phim đi kèm với đối thoại, học hỏi và sáng tạo. Chính từ không gian này, điện ảnh mới có đời sống dài hơi, một không gian văn hóa sống động, bền vững, không bị tiêu thụ nhanh và lãng quên nhanh, mà trở thành một phần của ký ức và bản sắc đô thị.
Đối với các đô thị sáng tạo, cinephile là lớp nền công chúng nâng đỡ cho toàn bộ hệ sinh thái điện ảnh: từ thị trường khán giả chất lượng, đội ngũ phê bình - truyền thông, đến nguồn nhân lực tiềm năng cho các ngành sáng tạo liên quan. Không có cộng đồng cinephile, điện ảnh khó vượt qua ranh giới giải trí ngắn hạn để trở thành một ngành công nghiệp văn hóa thực thụ.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, điện ảnh luôn phát triển song hành với việc xây dựng cộng đồng cinephile. Thành công của Liên hoan phim quốc tế Busan không chỉ đến từ quy mô hay danh tiếng, mà từ hệ sinh thái khán giả am hiểu điện ảnh được nuôi dưỡng bền bỉ. Song song với liên hoan phim là mạng lưới rạp chiếu nghệ thuật, câu lạc bộ điện ảnh trong các trường đại học và các hoạt động đào tạo khán giả trẻ.
Ở Việt Nam, Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh cũng là những ví dụ tiêu biểu. Đời sống điện ảnh của các thành phố này không chỉ được tạo nên bởi các rạp chiếu hay sự kiện, mà bởi một cộng đồng khán giả có thói quen xem phim chọn lọc, thảo luận và viết về phim. Từ cộng đồng này đã xuất hiện nhiều cây bút phê bình, nhà tổ chức chiếu phim, nhà làm phim độc lập - những lực lượng góp phần duy trì đời sống điện ảnh có chiều sâu và tính liên tục.
Từ khán giả “biết” xem phim đến nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa
Cộng đồng cinephile, nếu được dẫn dắt đúng hướng, không chỉ dừng lại ở thưởng thức. Từ những buổi xem phim và thảo luận, sẽ xuất hiện những người viết về điện ảnh, tổ chức chiếu phim, làm truyền thông, nghiên cứu, phê bình, và xa hơn là bước vào các khâu sản xuất sáng tạo. Ranh giới giữa “khán giả” và “người làm nghề” trong điện ảnh vì thế không tách biệt, mà là một quá trình chuyển hóa tự nhiên.
Đối với Đà Nẵng - nơi đang định hướng phát triển công nghiệp văn hóa - đây chính là “vườn ươm” nhân lực quý giá. Điện ảnh không chỉ cần những gương mặt trước ống kính, mà cần cả hệ sinh thái nghề nghiệp phía sau. Cinephile là điểm khởi đầu tự nhiên nhất để hình thành đội ngũ nhân lực sâu, vừa có nền tảng thẩm mỹ, vừa hiểu logic vận hành của các ngành sáng tạo.
Đà Nẵng sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi hiếm có để hình thành cộng đồng cinephile. Mỗi năm, hàng chục nghìn học sinh, sinh viên tiếp cận mạnh mẽ với văn hóa nghe nhìn, nền tảng số và mạng xã hội - những yếu tố thuận lợi để nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh nếu được định hướng đúng cách. Bên cạnh đó, Đà Nẵng có hạ tầng đô thị mở, không gian công cộng phong phú, hệ thống truyền thông - sự kiện phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động chiếu phim, thảo luận, workshop và giao lưu điện ảnh.
Đặc biệt, sự xuất hiện và phát triển của Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) đã tạo ra một “điểm tụ” quan trọng cho đời sống điện ảnh thành phố. Tuy nhiên, để DANAFF thực sự trở thành hạt nhân của công nghiệp điện ảnh, liên hoan phim không thể chỉ là sự kiện mang tính trình diễn, mà cần được kết nối chặt chẽ với cộng đồng cinephile địa phương. Một liên hoan phim mạnh là liên hoan phim có khán giả hiểu phim, chờ đợi phim và tiếp tục bàn luận phim sau khi màn ảnh khép lại.
Vai trò dẫn dắt không thể thiếu giáo dục và đào tạo bài bản
Thực tế rằng, cinephile không thể hình thành một cách tự phát. Nếu thiếu định hướng, cộng đồng yêu phim dễ bị cuốn vào thị hiếu ngắn hạn, tiêu dùng nhanh và lệ thuộc vào xu hướng mạng xã hội. Để nâng tầm năng lực thưởng thức và sáng tạo, vai trò dẫn dắt và đào tạo là yếu tố then chốt.
Ở đây, trường học, đặc biệt là trường đại học, giữ vị trí trung tâm. Khi điện ảnh được đưa vào không gian học thuật thông qua các học phần, câu lạc bộ, seminar, workshop và chương trình chiếu phim chuyên đề, sinh viên không chỉ xem phim, mà học cách đọc phim và suy nghĩ cùng phim.
Khi đại học kết nối chặt chẽ với các hoạt động điện ảnh của đô thị, cộng đồng cinephile không chỉ được nuôi dưỡng, mà còn được chuẩn hóa về tri thức và nâng tầm về năng lực. Trong bức tranh phát triển của Đà Nẵng, đại học cần được xem là đối tác chiến lược trong xây dựng cộng đồng cinephile và nguồn nhân lực điện ảnh. Khi các hoạt động điện ảnh được đưa vào không gian học thuật, sinh viên không chỉ được xem phim, mà còn học cách đọc phim, viết về phim, tổ chức sự kiện phim và tham gia các dự án sáng tạo thực tế.
Sự kết nối giữa đại học - cộng đồng cinephile - các sự kiện điện ảnh sẽ tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực: từ giáo dục đến sáng tạo, từ sáng tạo đến thị trường, và từ thị trường quay trở lại nuôi dưỡng giáo dục. Đây chính là mô hình mà nhiều đô thị sáng tạo trên thế giới đã áp dụng thành công để phát triển công nghiệp văn hóa một cách bền vững.
Từ cộng đồng Cinephile đến thành phố sáng tạo
Đà Nẵng cần làm gì để xây dựng cộng đồng cinephile? Trước hết, cần bắt đầu từ giáo dục. Cinephile học đường và đại học là nền tảng lâu dài. Các chương trình chiếu phim chuyên đề, câu lạc bộ điện ảnh, hoạt động thảo luận - viết về phim trong trường học sẽ giúp hình thành thế hệ khán giả trẻ có tri thức điện ảnh.
Một hướng đi quan trọng và cần triển khai sớm là sự phối hợp chặt chẽ giữa thành phố và các trường đại học trong việc đầu tư, phát triển các ngành học và chương trình đào tạo liên quan đến điện ảnh và công nghiệp văn hóa. Thay vì chỉ đào tạo thuần lý thuyết, các ngành học về văn học, truyền thông, nghệ thuật, công nghệ số, quản lý văn hóa cần được gắn trực tiếp với các hoạt động điện ảnh thực tế, nơi sinh viên được tham gia, quan sát và thực hành trong môi trường nghề nghiệp thật.
Thành phố có thể đóng vai trò điều phối, kết nối các trường đại học với những chương trình uy tín của Hiệp hội Xúc tiến phát triê·Điện ảnh Việt Nam, các workshop, lớp học ngắn hạn, chương trình cố vấn với đạo diễn, nhà sản xuất trong và ngoài nước. Song song đó, cần tận dụng nguồn lực từ doanh nghiệp, quỹ xã hội hóa và các đơn vị sáng tạo để hình thành các quỹ học bổng, quỹ dự án, chương trình thực tập và ươm tạo tài năng trẻ trong lĩnh vực điện ảnh.
Khi giáo dục đại học được kết nối với thực tiễn nghề nghiệp, với doanh nghiệp và các sự kiện điện ảnh lớn, Đà Nẵng không chỉ đào tạo ra “người học điện ảnh”, mà còn từng bước hình thành nguồn nhân lực sáng tạo có chiều sâu, đủ năng lực tham gia chuỗi giá trị của công nghiệp điện ảnh và công nghiệp văn hóa của thành phố.
Song song đó, thành phố cần phát triển các không gian chiếu phim và sinh hoạt điện ảnh cộng đồng: rạp chiếu nghệ thuật, không gian sáng tạo, thư viện phim, nơi cộng đồng cinephile có thể gặp gỡ, trao đổi và cùng xây dựng đời sống điện ảnh.
Bên cạnh đó, DANAFF cần được mở rộng vai trò từ một sự kiện thường niên thành một “hệ sinh thái hoạt động quanh năm”, với các chương trình vệ tinh dành cho cinephile: chiếu phim chọn lọc, lớp học ngắn hạn, workshop, tọa đàm với nhà làm phim. Khi cinephile được tham gia, được lắng nghe và được đồng hành, liên hoan phim sẽ có sức sống lâu dài và lan tỏa sâu rộng hơn.
Cuối cùng, cần nhìn nhận cinephile như một phần của chiến lược công nghiệp văn hóa, chứ không phải hoạt động phong trào. Cộng đồng này chính là “hạ tầng mềm” của điện ảnh, ít tốn kém ngân sách nhưng mang lại hiệu quả bền vững. Không có cinephile, điện ảnh sẽ thiếu khán giả trung thành; không có khán giả trung thành, công nghiệp điện ảnh khó có thể phát triển đúng nghĩa.
